Piątego dnia miesiąca czwartego – rok to był piąty od uprowadzenia do niewoli króla Jojakina – Pan skierował słowo do kapłana Ezechiela, syna Buziego, w ziemi Chaldejczyków nad rzeką Kebar; była tam nad nim ręka Pańska. Patrzyłem, a oto wiatr gwałtowny nadszedł od północy, wielki obłok i ogień płonący oraz blask dokoła niego, a z jego środka promieniowało coś jakby połysk stopu złota ze srebrem, ze środka ognia. Pośrodku było coś podobnego do czterech Istot żyjących. Oto ich wygląd: miały one postać człowieka. Gdy szły, słyszałem poszum ich skrzydeł jak szum wielkich wód, jak głos Wszechmogącego, odgłos ogłuszający jak zgiełk obozu żołnierskiego; natomiast gdy stały, skrzydła miały opuszczone. Nad sklepieniem, które było nad ich głowami, rozlegał się głos. Ponad sklepieniem, które znajdowało się nad ich głowami, było coś, co wyglądało jak szafir, a miało kształt tronu, a na nim jakby zarys postaci człowieka. Następnie widziałem coś jakby połysk stopu złota ze srebrem, który wyglądał jak ogień wokół niego. Ku górze od tego, co wyglądało jak biodra, i w dół od tego, co wyglądało jak biodra, widziałem coś, co wyglądem przypominało ogień, a wokół niego roztaczał się blask. Jak pojawienie się tęczy na obłokach w dzień deszczowy, tak przedstawiał się ów blask dokoła.
Taki był widok tego, co było podobne do chwały Pańskiej. Oglądałem ją. Następnie padłem na twarz. Oto słowo Boże. (Ez 1, 2-5. 24-28c)A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy. (J 1, 14)
Wstęp.
Chwała Boża (hebr. kabod, gr. doxa) jest jednym z najważniejszych pojęć w Biblii. Jednak zdaje się, że jest to pojęcie bardzo mało znane, o którym nie słyszy się w publicznym nauczaniu – przynajmniej w Kościele Zachodnim. Dzieje się tak być może z tego powodu, że zarówno głosiciele słowa Bożego jak i słuchacze zbyt mocno pochłonięci są rzeczami tego świata. I dlatego rozważanie o rzeczach Bożych przychodzi im z wielkim trudem, a wiedza duchowa przyswajana jest przede wszystkim przez przykłady z życia wzięte, którymi posługują się kaznodzieje. Pomimo naszej ludzkiej ograniczoności spróbujmy jednak w niniejszej katechezie pochylić się nad pojęciem chwały Bożej.
1. Pojęcie chwały Bożej w Piśmie świętym.
Chwała Boża oznacza przede wszystkim potęgę, majestat i ponadziemski blask Boga. Przytoczony na początku niniejszych rozważań fragment z Księgi proroka Ezechiela nosi tytuł Widzenie chwały Boga. To czytanie liturgiczne kończy się słowami: Taki był widok tego, co było podobne do chwały Pańskiej. Zwróćmy uwagę, że prorok Ezechiel z pokorą stwierdza, iż to co opisał jest jedynie podobne do chwały Bożej. Żaden opis ludzki, nawet człowieka, który miał wizję Boga, nie jest w stanie w pełni opisać tego, co nazywamy chwałą Bożą. Słowa i obrazy, którymi posługują się mistycy w wyrażaniu tajemnicy Boga są jedynie znakami, przykładami wziętymi z tego świata. Mistycy ujmują tajemnicę Boga ludzkimi zmysłami i już samo przetransponowanie tej tajemnicy na język ludzki zawiera w sobie zniekształcenie, oddalające od prawdy.
W ikonografii chwała Boża przedstawiana jest jako wiatr, ogień, strumień ognia, poświata. W Księdze Ezechiela czytamy: Ku górze od tego, co wyglądało jak biodra, i w dół od tego, co wyglądało jak biodra, widziałem coś, co wyglądem przypominało ogień, a wokół niego roztaczał się blask. Oprócz ognia i blasku światła Prorok mówi o wietrze, gwałtownym powiewie: Słyszałem poszum ich skrzydeł jak szum wielkich wód, jak głos Wszechmogącego, odgłos ogłuszający jak zgiełk obozu żołnierskiego. Malowanie aureoli, poświaty wokół Chrystusa, czy świętych Pańskich, stanowi graficzne przedstawienie chwały Bożej. Graficzne przedstawienia chwały Bożej przypominają niektóre z obrazów Ducha Świętego, które znajdujemy w Piśmie świętym: języki ognia, uderzenia gwałtownego wichru. Te obrazy znajdujemy w opisie zasłania Ducha Świętego na Apostołów zgromadzonych w Wieczerniku (por. Dz 2, 1-4). Częściowa zbieżność tych znaków jest nie przypadkowa, ponieważ wyrażają one wszechogarniające, wszystko przenikające i pełne mocy działanie Boga. Oczywiście Duch Święty jest Osobą Boską, jedną z Osób Trójedynego Boga, natomiast chwała Boża jest czymś bezosobowym – tym co poprzedza Boga w Jego objawieniu, działaniu, przyjściu do świata – w tym wszystkim, co nazywamy działaniem Boga „na zewnątrz”.
Przy działaniu Boga na zewnątrz, gdy objawia się Jego chwała, natura stworzona przez Boga ulega poruszeniu w samych podstawach swego istnienia. Dlatego przedstawione jest to przez wydobywający się z niej ogień, światło, poruszenie, szum. Człowiek doświadczające owego objawienia nie jest w stanie go znieść. Dlatego Ezechiel mówi: Oglądałem ją. Następnie padłem na twarz. Prorok Daniel, doświadczając objawienia Boga, traci ludzkie siły, od dźwięku słów Bożych upada oszołomiony twarzą ku ziemi. Jego towarzyszy, którzy wprawdzie nie oglądali widzenia Bożego, ogarnęło wielkie przerażenie, tak, że uciekli, aby się ukryć (por. Dn 10, 7-9). Bardzo ważne wydają są słowa Daniela, kto go umacnia podczas objawienia się Boga: Gdy on jeszcze mówił do mnie te słowa, padłem twarzą ku ziemi i oniemiałem. A oto jakby postać ludzka dotknęła moich warg. Otworzyłem więc usta i mówiłem do tego, który stał przede mną: «Panie mój, od tego widzenia ogarnęły mnie boleści i opadłem z sił. Jakże więc może taki sługa mojego pana mówić tu z panem moim, skoro nie ma teraz siły i oddech we mnie ustaje?» Powtórnie dotknął mnie ten, który podobny był do człowieka, umacniając mnie (Dn 10, 15-18). W tej ludzkiej postaci, która go umacnia podczas widzenia można domyślać się obecności Chrystusa. Działanie Boga w Jego chwale jest do tego stopnia przerażające i trudne do zniesienia przez człowieka, że – jak mówią teksty Pisma świętego –nie można zobaczyć Boga i pozostać przy życiu (por. Wj 33, 20).
2. Objawienie Chwały Bożej w Jezusie Chrystusie.
W całym życiu ziemskim Jezusa Chrystusa objawia się chwała Boża. Ukazuje się ona w opisie narodzenia Pańskiego. Nad Betlejem widoczna jest światłość Boża. Pasterzy oświeca zewsząd chwała Boża i ukazują się im Aniołowie, którzy objawiają przyjście na świat Syna Bożego, Zbawiciela świata (por. Łk 2, 8-17). Podczas swej ziemskiej działalności Chrystus objawia chwałę Bożą w licznych znakach, cudach. Podczas cudu wskrzeszenia Łazarza mówi On wprost o widzeniu chwały Bożej. Jezus zwraca się do Marty w słowach: Czyż nie powiedziałem ci, że jeśli uwierzysz, ujrzysz chwałę Bożą? (J 11, 40). Typowe znaki biblijne wyrażające chwałę Bożą ukazują się podczas Przemienienia Pańskiego. Postać Jezusa staje się jakby ze światła (por. Mk 9, 3; Łk 9, 29). Znaki chwały Bożej ukazuję się zaraz po śmierci Chrystusa. Ewangelista Mateusz mówi, że skały zaczęły pękać, powstało trzęsienie ziemi, zmarli zaczęli powstawać i ukazywać się (por. Mt 27, 51-54). Po zmartwychwstaniu Aniołowie ukazują się w chwale Bożej: A oto powstało wielkie trzęsienie ziemi. Albowiem Anioł Pański zstąpił z nieba (…). Postać jego jaśniała jak błyskawica , a szaty jego były białe jak śnieg (Mt 28, 2-3). Powtórne przyjście Chrystusa na ziemię, w związku z sądem Bożym na całą ludzkością, również dokona się w chwale. Jezus Chrystus ukaże się wtedy razem z Aniołami Bożymi (por. Mt 25, 31).
Skutki objawienia się Boga w naturze stworzonej, wstrząśniecie natury, podpalenie jej, przerażenie istot rozumnych, uświadamiają nam fakt, że bez szczególnego pośrednictwa człowiek i cała natura stworzona nie byłaby w stanie zjednoczyć się z Bogiem, nie byłaby w stanie doświadczyć pełni Jego chwały. To pośrednictwo, dokonuje się w tajemnicy wcielenia Syna Bożego, w osobie Jezusa Chrystusa. W teologii mówimy, że w Chrystusie nastąpiło pełne objawienie się Boga. W Nim również nastąpi, odnowienie całego stworzenia i zjednoczenie go z Bogiem. Baranek otwiera księgę Bożego objawienia (por. Ap 5, 1-5). W Nim też dokona się nowe stworzenie, powstanie nowe niebo i nowa ziemia. Powstanie również Miasto Święte – Jeruzalem Nowe, w którym zamieszkają na wieki wybrani przez Boga – ci, którzy uwierzą Barankowi (por. Ap 21, 1-2).
Chrystus usuwa ludzki lęk związany z doświadczeniem chwały Bożej, ponieważ gładzi, przebacza grzechy. Po cudownym połowie ryb Piotr jest przerażony i mówi do Jezusa: Odejdź ode mnie Panie, bo jestem człowiek grzeszny (por. Łk 5, 4-11). Można powiedzieć, że to właśnie grzech w sercu człowieka sprawia owo przerażenie, przez które nie może się on zbliżyć do Boga, nie może doświadczyć Jego chwały. Dlatego Chrystus, aby wprowadzić człowieka do wnętrza chwały Bożej, najpierw gładzi nasze grzechy i dopiero później jednoczy ludzi z Bogiem. Wymowny w tym względzie jest Jego dialog po zmartwychwstaniu z Marią Magdalena, która obejmuje jego nogi i usiłuje Go zatrzymać. Chrystus mówi, aby Go nie zatrzymywała, bo po zgładzeniu ludzkich grzechów, najpierw musi wstąpić do Ojca. Dopiero później, zjednoczywszy się z Ojcem i wprowadziwszy do wnętrza chwały Bożej ludzką naturę, może tam pociągnąć ludzi (por. J 20, 17; Mt 28, 9-10).
3. Objawienie chwały Bożej w Kościele.
Chrystus w na Ostatniej Wieczerzy w Modlitwie Arcykapłańskiej mówi, że przekazał uczniom swoją chwałę (por. J 17, 22). On przekazuje swoją chwałę szczególnie w darze Ducha Świętego, który w dniu pięćdziesiątnicy zstępuje na Apostołów zgromadzonych w Wieczerniku. Apostołowie i później wszyscy inni uczniowie Chrystusa dzięki mocy Ducha świętego, objawiają chwałę Bożą w swoim życiu i w dziełach, które Bóg dał im uczynić. Piotr czyni cudowne znaki podobnie jak Chrystus, objawiając w nich działanie mocy Bożej. Na przykład uzdrawia człowieka chromego od urodzenia, co przyprawia wszystkich o zdumienie (por. Dz 3, 1-11).
Chwała Boża objawia się w świętych Kościoła nie tylko w czasach apostolskich. W historii Kościoła było bardzo wielu wielkich świętych, papieży, założycieli wspólnot zakonnych, osób dokonujących po ludzku mówiąc zdumiewające dzieła. Bóg w różnych okresach historii zapalał wielkich świętych jakby wielkie światła dla całej ludzkości. W ostatnim czasie niewątpliwie takim światłem był św. Jana Paweł II. Ostrość ataków na niego ukazuje jak bardzo był on i jest nadal znakiem sprzeciwu dla współczesnego świata. Ileż wspaniałych cech jego można by wymienić: niezłomny obrońca życia do chwili poczęcia aż do naturalnej śmierci, świadek przebaczenia i miłosierdzia Bożego, całkowicie oddany opatrzności Bożej przez ręce Maryi, niestrudzony pielgrzym niosący Ewangelię w najdalsze zakątki świata…
Jednak chwała Boża nie objawia się tylko w życiu wielkich świętych. Wszyscy, którzy autentycznie wierzą w Jezusa Chrystusa i miłują Go, objawiają w swoim życiu chwałę Bożą – choć być może najczęściej nie zdają sobie z tego sprawy. Chwała Boża może objawiać się także w szarości ludzkiego życia i w cierpieniu. W obliczu ukrzyżowania Chrystusa objawiła się ona w tych, którzy stali pod krzyżem. Tam mogli wytrwać tylko ci, którzy najbardziej umiłowali. Graficznej przedstawieniem objawienia się chwały Bożej w cierpieniu jest obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa – Serce płonące miłością ze znakami męki. Dlatego i w życiu zwykłych chrześcijan chwała Boża objawia się przez miłość. Współcześni chrześcijanie nie mają od Boga mocy, aby uzdrawiać chorych. Jednak niosąc im pomoc, okazując miłość, objawiają chwałę Boga, objawiają w swym życiu Ducha miłości. To właśnie w miłości, której udziela Duch Święty, najczęściej objawia się chwała Boża w ludzkiej codzienności.
Ks. Ludwik Nowakowski
Cykl: Duchowość Misji św. Teresy.
Temat: Chwała Boża.
